Khái niệm về Bán khống
       Bán khống thực chất là hoạt động bán cổ phiếu mà người bán không sở hữu vào thời điểm thực hiện giao dịch. Khi bán khống, chứng khoán thường được mượn từ tài khoản của nhà môi giới và bán trong trường hợp dự đoán giá chứng khoán giảm, và mua lại với giá thấp hơn trong tương lai nhằm thu lợi. Câu ngạn ngữ “Mua thấp, bán cao” có thể áp dụng để nói tới một giao dịch bán khống. Đây chỉ là lệnh giao dịch được đảo ngược trong trường hợp bán khống – cổ phiếu được bán với mức giá cao và được mua lại sau đó với mức giá thấp hơn theo kỳ vọng của người bán khống.
Một giao dịch bán khống điển hình gồm có 3 bên tham gia (Người chủ hay người cho vay chứng khoán; Người bán khống và Người mua mới), không giống như giao dịch mua bán cổ phiếu bình thường chỉ bao gồm có 2 bên là người mua và người bán.
Một người bán khống được yêu cầu phải mở tài khoản ký quỹ với nhà môi giới và ký một hợp đồng trong đó nêu rõ rằng anh ta sẽ duy trì một khoản ký quỹ bằng tiền mặt hoặc bằng cổ phiếu để làm thế chấp. Tài khoản ký quỹ cho phép anh ta có thể vay chứng khoán từ môi giới, dựa trên giá trị danh mục của anh ta (thông thường là ít nhất 50% giá trị giao dịch bán khống).
Các loại hình bán khống
Bán khống có 2 loại:
–  Naked short selling hay còn gọi là bán khống vô căn cứ, là việc người bán bán cổ phiếu mà anh ta không sở hữu mà không có cổ phiếu nào trong tay để thanh toán cho giao dịch. Giao dịch này không bị tính phí đi vay vì anh ta đã không vay cổ phiếu mà anh ta đã bán; tuy nhiên, thông thường anh ta phải chịu phí mà môi giới yêu cầu để nắm giữ vị thế mở. Khi đến thời điểm phải tất toán vị thế đoản (short position), người bán khống phải tìm kiếm một số lượng cổ phiếu tương đương sẵn có để anh ta có thể mua lại chúng và đóng vị thế đoản. Bán khống vô căn cứ thường được sử dụng cho giao dịch trong ngày, khi mà các vị thế được mở và đóng ở một vài thời điểm trong một ngày. Tương tự nếu nhà tạo lập thị trường không có đủ một nguồn cung cổ phiếu để đáp ứng yêu cầu của khách hàng khi họ cần thì nhà tạo lập thị trường có thể sử dụng bán khống vô căn cứ để đáp ứng nhu cầu đó;
– “Covered short selling hay bán khống có bảo chứng thường bao gồm hàng loạt các giao dịch. Giai đoạn đầu tiên, người bán khống thường đi vay cổ phiếu họ cần để bán khống để chúng có thể được giao cho người mua khi thanh toán. Người bán khống sẽ nhận tiền từ việc bán cổ phiếu. Tiếp theo, giai đoạn hai, người bán thực hiện bán khống cổ phiếu. Giai đoạn ba, xảy ra vào thời điểm trong tương lai, anh ta mua lại đúng số lượng cổ phiếu mà anh ta đã vay để trả lại người cho vay. Giai đoạn bốn, các cổ phiếu được trả về người cho vay và các giao dịch được hoàn thành.
      Ngoài thị trường giao ngay, bán khống cũng có thể được tiến hành đối với một số công cụ phái sinh, mặc dù một vài phương pháp ở đây được phòng ngừa bằng cách bán trên thị trường giao ngay. Ví dụ, đoản thế có thể được thực hiện thông qua hợp đồng tương lai (HĐTL) cổ phiếu riêng lẻ, HĐTL chỉ số, hợp đồng quyền chọn… Cách hữu hiệu để vay mượn chứng khoán có thể là một công cụ quan trọng để thực hiện bán khống.
     Mục đích sử dụng bán khống
     Bán khống ngày nay được sử dụng cho rất nhiều mục đích không giống nhau. Theo Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO) thì bán khống được sử dụng để thiết lập một vị thế đoản đối với 1 chứng khoán được coi là vượt quá giá trị, khi đó người bán khống tin rằng chứng khoán này có thể được mua lại với giá rẻ hơn trong tương lai. Bán khống cho phép nhà tạo lập thị trường – những người hiện không nắm giữ chứng khoán liên quan có thể đáp ứng yêu cầu lệnh mua của khách hàng. Ngoài ra, bán khống còn hỗ trợ chiến lược đầu tư mua bán, trong đó danh mục được phân chia giữa các trường thế và đoản thế với mục đích thu được lợi nhuận từ việc hoạt động tốt của việc nắm giữ trường thế thông qua đoản thế. Bán khống giúp cố định một khoản lợi nhuận chênh lệch khi một nhà kinh doanh chênh lệch giá (arbitrager) sử dụng sự khác biệt về giá giữa hai công cụ có liên quan bằng cách mua một công cụ rẻ và bán khống công cụ đó. Ngoài ra, bán khống còn hỗ trợ phòng ngừa rủi ro, đặc biệt đối với các hợp đồng phái sinh, bằng cách cho phép bất cứ ai đã cam kết mua chứng khoán để bù đắp rủi ro thị trường sẽ thiết lập một đoản thế tương ứng. Bán khống để cân bằng trường thế, với một mục đích cụ thể, ví dụ: bảo vệ một trường thế được nắm giữ với mục đích chiến lược hoặc nó có thể là một bất lợi tài chính khi thu lợi nhuận thông qua trường thế. Cuối cùng là, hoạt động bán khống hỗ trợ việc đưa một chứng khoán mới ra thị trườngsau khi các thủ tục pháp lý đã được chấp thuận hoặc theo quy luật bình ổn giá thị trường, ví dụ khi một người quản lý phát hành của công ty bán ra cổ phiếu để đáp ứng nhu cầu lớn về loại cổ phiếu đó khi họ biết trước rằng công ty chắc chắn sẽ phát hành thêm cổ phiếu để đáp ứng nhu cầu của họ khi họ thiếu hụt vì đã bán khống cổ phiếu đó lúc trước.
    Đối tượng thực hiện bán khống
    Ở mỗi thị trường khác nhau lại có những đối tượng thực hiện bán khống khác nhau. Sự khác biệt này thể hiện ở các yếu tố như: cấu trúc vi mô thị trường (Ví dụ: vai trò của nhà tạo lập thị trường), tính thanh khoản (bởi vì tính thanh khoản thấp sẽ có nguy cơ cản trở các nhà quản lý quỹ và nhà đầu tư sử dụng chiến lược bán khống) và những giới hạn đối với giao dịch bán khống của các nhà quản lý thị trường hay các luật pháp và quy định về đầu tư.
      Các nhà tạo lập thị trường (Market makers/principal dealers) đối với thị trường cổ phiếu, các nhà tạo lập thị trường đóng vai trò hết sức quan trọng hay là trung gian chính hỗ trợ giao dịch khách hàng, những trung gian lớn này thường sẽ là một đối tượng chính của giao dịch bán khống. Họ có thể bán ra để đáp ứng lệnh đặt mua của khách hàng, với mục đích là kinh doanh độc quyền hay quản lý rủi ro chung đối với danh mục của họ.
     Các quỹ rủi ro (hedge funds) – nhóm chính thứ hai sử dụng bán khống là quỹ rủi ro. Quỹ này thường linh hoạt từ hai phía của thị trường (bên mua, bên bán) hơn là các tổ chức đầu tư dài hạn như quỹ hưu trí. Khi theo đuổi chiến lược lên xuống giá, họ chuẩn bị sẵn các tài sản nắm giữ ngắn hạn cũng như dài hạn (mặc dù lượng vốn ngắn hạn chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với tổng tài sản của quỹ). Khi chấp nhận một chiến lược thị trường trung tính hơn, họ sử dụng rất nhiều chiến lược ngắn hạn/dài hạn khác nhau được thiết kế để đảm bảo doanh thu trong mọi điều kiện biến động của thị trường bởi vì họ đã dự đoán chính xác xu hướng của giá tương ứng.
      Các chủ thể khác hầu hết các nhà quản lý quỹ dài hạn lớn (ví dụ quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm) đều không sử dụng bán khống và đương nhiên các cổ đông dài hạn cũng được họ yêu cầu cấm không thực hiện các giao dịch bán khống, thể hiện trong các quy định quản lý cũng như các điều khoản hợp đồng quản lý đầu tư trong lĩnh vực quỹ mà họ quản lý. Vì thế các cá nhân muốn tham gia bán khống sẽ bị chi phối bởi các điều khoản trên và phụ thuộc vào cả quy tắc đầu tư của địa phương và văn hóa kinh doanh, cũng như các quy định pháp lý của địa phương. Ở một số thị trường, có phát sinh nhu cầu riêng lẻ đối với các dịch vụ bán khống và thị trường cho phép phát triển các dịch vụ đáp ứng nhu cầu này, đặc biệt là thông qua các điều khoản đối với các nhà môi giới hay các nhà cung cấp dịch vụ cho vay chứng khoán riêng lẻ.
Advertisements