Theo Quyết định số 244/QĐ-BTC về việc ban hành quy chế tạm thời tổ chức giao dịch chứng khoán tại TTGDCK Hà Nội thì TTGDCK Hà Nội có chức năng tổ chức giao dịch cho các loại cổ phiếu, trái phiếu chưa niêm yết. Các điều kiện cơ bản để được đăng ký giao dịch đối với cổ phiếu là:

–         Là công ty cổ phần có vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở lên và có ít nhất 50 cổ đông;

–         Có tình hình tài chính minh bạch và hoạt động sản xuất kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký giao dịch phải có lãi.

 

Như vậy, không phải tất cả các doanh nghiệp có chứng khoán chưa niêm yết đều mặc nhiên được đăng ký giao dịch tại TTGDCK Hà Nội, mà các doanh nghiệp này phải đảm bảo đủ các điều kiện để được đăng ký giao dịch. Về bản chất, cơ chế đăng ký giao dịch chứng khoán áp dụng đối với TTGDCK Hà Nội cũng tương tự như cơ chế niêm yết của TTGDCK Tp.HCM, nhưng điều kiện và thủ tục đăng ký được đơn giản hoá, phù hợp với các loại hình doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các doanh nghiệp chưa niêm yết tại TTGDCK Tp.HCM có thể tham gia vào thị trường Hà Nội theo các hình thức sau:

–         Đăng ký giao dịch chứng khoán tại TTGDCK Hà Nội;

–         Chưa đưa chứng khoán vào hệ thống giao dịch nhưng đăng ký lưu ký tại TTGDCK Hà Nội.

 

Cơ chế lưu ký, giao dịch, chuyển nhượng đối với hai loại chứng khoán này như sau:

 

  1. Đối với chứng khoán được đăng ký giao dịch qua TTGDCK Hà Nội:

 

– Thứ nhất, về cơ chế giao dịch qua hệ thống giao dịch của TTGDCK Hà Nội: Để phục vụ giao dịch cho các chứng khoán đã đăng ký giao dịch trên TTGDCK Hà Nội, Trung tâm đã thiết kế hệ thống phần mềm giao dịch với hai cơ chế giao dịch chính là giao dịch thoả thuận và giao dịch báo giá. Theo đó, đối với cơ chế giao dịch thoả thuận, các công ty chứng khoán được thoả thuận mua/bán với khách hàng, giữa các khách hàng với nhau, sau đó đưa kết quả giao dịch vào TTGDCK Hà Nội để tạo thành kết quả giao dịch chung. Trong khi cơ chế giao dịch báo giá được áp dụng trong trường hợp nhà đầu tư không muốn thực hiện giao dịch theo cơ chế thoả thuận, hoặc không tìm được đối tác để thoả thuận. Theo cơ chế này, các lệnh giao dịch của nhà đầu tư sẽ được Công ty chứng khoán nhập vào hệ thống giao dịch của TTGDCK Hà Nội để khớp với các lệnh đối ứng ngay thoả mãn các điều kiện về giao dịch. Hai cơ chế giao dịch trên được xem là phù hợp với tính chất giao dịch của các loại chứng khoán chưa niêm yết và chắc chắn sẽ tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư so với khi chứng khoán của họ chưa được đăng ký giao dịch tại TTGDCK Hà Nội.

 

– Thứ hai, về hoạt động lưu ký chứng khoán: Cũng theo Quyết định 244/QĐ-BTC, các hoạt động lưu ký, đăng ký và thanh toán bù trừ áp dụng đối với các chứng khoán đăng ký giao dịch được thực hiện theo các quy định của Nghị định 144/2003/NĐ-CP và Quy chế lưu ký, thanh toán bù trừ và đăng ký chứng khoán (ban hành kèm theo Quyết định 60/QĐ-BTC). Theo các quy định này, người sở hữu chứng khoán đăng ký giao dịch khi muốn giao dịch chứng khoán của mình trên TTGDCK Hà Nội phải lưu ký chứng khoán tập trung tại TTGDCK Hà Nội thông qua các thành viên lưu ký chứng khoán là các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký. Người sở hữu chứng khoán đăng ký giao dịch đã lưu ký tại TTGDCK Hà Nội được thực hiện các quyền tương tự như đối với các chứng khoán niêm yết tại TTGDCK Tp.HCM như: quyền giao dịch thông qua hệ thống giao dịch của TTGDCK Hà Nội; quyền chuyển nhượng sở hữu, cầm cố, rút chứng khoán, quyền nhận cổ tức bằng tiền, cổ phiếu thưởng…phù hợp với các quy định hiện hành về chứng khoán và thị trường chứng khoán, cũng như quy trình nghiệp vụ của TTGDCK Hà Nội.

 

– Thứ ba, về việc phát hành và sở hữu chứng chỉ chứng khoán, tổ chức phát hành là người có quyền lựa chọn hình thức phát hành chứng khoán (chứng chỉ hoặc ghi sổ), và người sở hữu sẽ được nhận các chứng khoán theo hình thức mà tổ chức phát hành lựa chọn. Người đầu tư sở hữu chứng khoán chứng chỉ hay ghi sổ khi đưa chứng khoán vào lưu ký tập trung tại TTGDCK Hà Nội đều được ghi nhận quyền sở hữu của mình thông qua tài khoản chứng khoán lưu ký chi tiết mở tại thành viên lưu ký và tài khoản chứng khoán lưu ký tổng hợp mở tại TTGDCK Hà Nội. Đây là hình thức chứng nhận quyền sở hữu dưới hình thức ghi sổ tài khoản.

 

Chứng chỉ chứng khoán đưa vào lưu ký sẽ được lưu giữ tập trung tại kho lưu ký của TTGDCK Hà Nội và lúc này, chứng chỉ chứng khoán không còn ý nghĩa là các chứng nhận quyền sở hữu. Trường hợp người đầu tư muốn rút chứng khoán lưu ký, tuỳ theo hình thức chứng khoán phát hành mà TTGDCK Hà Nội và tổ chức phát hành sẽ cấp chứng khoán chứng chỉ hay ghi sổ cho người đầu tư.

 

2. Đối với các chứng khoán chưa đưa vào hệ thống giao dịch nhưng được lưu ký tại TTGDCK Hà Nội:

 

Ngoài yêu cầu phải lưu ký bắt buộc đối với các chứng khoán đã đăng ký giao dịch và muốn được giao dịch trên TTGDCK Hà Nội, TTGDCK Hà Nội còn nhận lưu ký đối với các chứng khoán chưa đăng ký giao dịch nhưng có nhu cầu được lưu ký tại Trung tâm. Đây là một dịch vụ tiện ích mà TTGDCK Hà Nội cung cấp cho tổ chức phát hành và các nhà đầu tư nhằm giúp họ quản lý tài sản của mình được an toàn, chính xác và thuận tiện hơn thông qua việc theo dõi và quản lý tài khoản lưu ký ghi sổ tại các thành viên lưu ký, thay vì việc họ phải nắm giữ chứng chỉ chứng khoán hoặc giấy chứng nhận quyền sở hữu. Để được cung cấp dịch vụ này, tổ chức phát hành phải làm thủ tục đăng ký lưu ký với TTGDCK Hà Nội, và TTGDCK Hà Nội trở thành đại lý chuyển nhượng của tổ chức phát hành.

 

Trong trường hợp này, ngoại trừ việc không được giao dịch chứng khoán thông qua hệ thống giao dịch của TTGDCK Hà Nội như đối với các chứng khoán đã đăng ký giao dịch, người sở hữu chứng khoán lưu ký tại TTGDCK Hà Nội vẫn được hưởng đầy đủ các dịch vụ lưu ký như: được mở và theo dõi tài khoản lưu ký chứng khoán tại thành viên lưu ký; chuyển nhượng quyền sở hữu chứng khoán; cầm cố, rút chứng khoán và thực hiện các quyền nhận cổ tức, mua cổ phiếu phát hành thêm…thông qua hệ thống lưu ký. Cơ chế giao dịch, cầm cố, rút và chuyển nhượng quyền sở hữu chứng khoán lưu ký nhưng chưa đăng ký giao dịch được thực hiện theo các quy định của pháp luật hiện hành và quy định của tổ chức phát hành, tuy nhiên những thay đổi về quyền sở hữu sẽ được thực hiện thông qua các tài khoản lưu ký chứng khoán của nhà đầu tư mở tại thành viên lưu ký thay vì họ phải rút chứng khoán để thực hiện giao dịch. TTGDCK Hà Nội sẽ là đại lý thay mặt cho tổ chức phát hành chứng nhận quyền sở hữu chứng khoán cho nhà đầu tư trong các giao dịch này.

 

Các quy định về phát hành và sở hữu chứng chỉ chứng khoán của doanh nghiệp thuộc loại này cũng tương tự như đối với các chứng khoán đăng ký giao dịch trên TTGDCK Hà Nội đã nêu trên đây.

 

Với ưu thế về mạng lưới rộng rãi của các thành viên lưu ký cùng với tính chuyên nghiệp cao trong lĩnh vực chứng khoán, dịch vụ đại lý chuyển nhượng của TTGDCK Hà Nội chắc chắn sẽ đem lại nhiều lợi ích và đảm bảo quyền lợi cho các tổ chức phát hành và công chúng đầu tư.